Artysta plastyk - rzeźbiarz. Twórca dzieł o tematyce sakralnej, w tym monumentalnego ołtarza "Rozesłanie Apostołów" znajdującego się w kościele oo. werbistów w Rybniku. Prowadzi autorską pracownię artystyczną. Doktor nauk humanistycznych. Pracownik dydaktyczny Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Raciborzu (Instytut Sztuki) - wcześniej wieloletni pracownik Uniwersytetu Śląskiego (fila w Cieszynie). Autor licznych publikacji z zakresu edukacji artystycznej.

Urodził się w 1956 roku w Rybniku. Ukończył liceum Ogólnokształcące im. Karola Miarki w Żorach. Studia na Wydziale Pedagogiczno-Artystycznym Uniwersytetu Śląskiego - ukończone w 1979 roku. Bezpośrednio po studiach odbywał staż asystencki na macierzystej Uczelni, a jednocześnie pracował jako nauczyciel rysunku w Policealnym Studium Architektury w Rybniku.
W 1993 roku obronił z wyróżnieniem rozprawę doktorską, uzyskując tytuł doktora nauk humanistycznych.
Przez cztery lata aktywnie uczestniczył w pracach Ogólnopolskiej Międzyuczelnianej Rady Edukacji Artystycznej jako jej sekretarz. Rada stawiała sobie za cel głównie konsolidację środowiska związanego z edukacją artystyczną, budowanie wspólnej płaszczyzny w zakresie standardów oraz programów nauczania polskich uczelni kształcących artystów i nauczycieli sztuki.

Prace badawcze Henryka Fojcika koncentrują się wokół - stosunkowo rzadko podejmowanych w nauce polskiej - zagadnień dydaktyki artystycznej, jej historii i teoretycznych podstaw. Jest autorem i redaktorem kilku publikacji z tego zakresu, między innymi w 1996 roku opublikował książkę pt. "Koncepcja wychowania plastycznego w Polsce w latach 1918-1939 (Tradycje - Uwarunkowania - Inspiracje)". Publikacja bazowała na bogatym materiale zebranym w napisanej wcześniej rozprawie doktorskiej i stanowiła w pewnym sensie jej rozwinięcie.

W swoich koncepcjach dotyczących sztuki, Henryk Fojcik jest zdecydowanym zwolennikiem powrotu do "uniwersyteckich korzeni" szkół artystycznych, odbudowania naukowego podłoża sztuki, które było powszechnie akcentowane w czasach, kiedy uczelnie artystyczne stanowiły część uniwersytetów. Bez tej warstwy sztuka ulega spłyceniu, niejako "głupieje", zanika rzeczowa krytyka artystyczna, bez której dalszy rozwój staje się w praktyce niemożliwy. Kształcenie artystyczne musi zatem iść w parze z kształceniem humanistycznym. Obecnie zaczyna się w Polsce rysować tendencja powrotu edukacji artystycznej do naukowych, humanistycznych korzeni, co daje nadzieję, że "w następnym pokoleniu artystów owej głupoty będzie mniej" - mówi z przekąsem Henryk Fojcik.


Blisko 30 lat pracował w cieszyńskiej filii Uniwersytetu Śląskiego. Obecnie (od 2003 roku) uczy studentów w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Raciborzu, gdzie prowadzi (w Instytucie Sztuki) pracownię rzeźby oraz seminaria licencjackie. W ramach realizowanej w tym obszarze działalności zajmuje się głównie dydaktyką artystyczną oraz problematyką bezpośrednio związaną z podstawową dziedziną swojej aktywności artystycznej, a mianowicie: rzeźbą.

Zainteresowanie plastyką u Henryka Fojcika pojawiło się już w najmłodszych latach i po części wynikało z artystycznych pasji ojca, również znakomitego rzeźbiarza, który całe swoje życie zawodowe złączył z tą właśnie formą sztuki. Wejście na drogę artystycznego rozwoju stanowiło jednak świadomie dokonany, indywidualny wybór, którego żadną miarą nie narzucała tradycja rodzinna. Nie mniej jednak codzienne obcowanie z rzeźbą w prowadzonej przez ojca pracowni w wielkim stopniu ukształtowało artystyczną wrażliwość Henryka Fojcika.

Artysta brał udział w wielu wystawach zbiorowych twórczości pedagogów - między innymi w Bielsku-Białej, Cieszynie, Katowicach, Raciborzu, Jablonkowie (Czechy) i Toruniu. Swoje rzeźby prezentował również na kilku wystawach indywidualnych: w Cieszynie, Bytomiu, Jastrzębiu, Katowicach i belgijskim Genk (wystawa zorganizowana w tamtejszej akademii sztuk pięknych wzbudziła spore zainteresowanie, o tyle ważne, że pojawiło się ono w odniesieniu do sztuki sakralnej w bardzo zlaicyzowanym społeczeństwie belgijskim). Ważna wystawa miała miejsce także w rybnickim muzeum - to miejsce szczególne dla Henryka Fojcika, chociażby z racji emocjonalnego związku z rodzinnym miastem.
Oczywiście w przypadku rzeźbiarzy, ilość wystaw jest ograniczona warunkami technicznymi - poważnym problemem jest tutaj głównie transport dzieł (niektóre mierzą po kilka metrów, a do ich przewiezienia konieczne jest użycie samochodów ciężarowych!), również galerie sztuki rzadko mają możliwość prezentacji tak wielkich (gabarytowo) obiektów. To bez porównania trudniejsza sytuacja niż w przypadku na przykład grafików komputerowych - artyści z tego obszaru sztuki mogą bez trudu zorganizować wystawę nawet na Antypodach, gdzie po prostu wysyłają … płytkę ze swoimi dziełami.


Henryk Fojcik zajmuje się głównie rzeźbą sakralną. Podstawowym źródłem inspiracji w twórczości jest symbolika przekazu biblijnego i dążenie do wyrażenia fenomenu sacrum. Artysta jest autorem lub współautorem (wraz z ojcem) wystroju kilku kościołów i kaplic na Górnym Śląsku oraz Opolszczyźnie - w tym największego swojego dzieła: "Rozesłanie Apostołów" znajdującego się w rybnickim kościele oo. werbistów. Potężna, mierząca ponad czternaście metrów (!) rzeźba wykonywana była przez cztery lata. Centralną część dzieła zajmuje figura Chrystusa - górującego nad postaciami dwunastu apostołów. Przedstawieniom postaci biblijnych towarzyszy wiele innych elementów dopełniających niejako całość kompozycji. Rzeźba stanowi oryginalny pomysł ikonograficzny Henryka Fojcika, nawiązujący do starego wątku pokazywania apostołów w konarach drzew (winnej latorośli - w tym przypadku). Motyw ten często podejmowany był w okresie średniowiecza i w zasadzie później przez artystów zaniechany. Metafora tu użyta wyraża ideę, iż słowa apostołów rozwiewają się po świecie na podobieństwo liści drzew. Symbolika taka nabiera szczególnego znaczenia w kościele prowadzonym przez zgromadzenie misyjne oo. werbistów (nazywanych "misjonarzami słowa bożego"). W obliczach postaci apostołów rozpoznać można rysy konkretnych osób, między innymi papieża Jana Pawła II.

Henryk Fojcik tworzy również dzieła o tematyce sakralnej nie przeznaczone dla konkretnych miejsc kultu. Znaczna część z nich pozostaje w domu artysty (jedynie co pewien czas "wędrują" na organizowane przez różne placówki wystawy). Warte podkreślenia jest to, iż rzeźby Henryka Fojcika "dostępne" są dla tysięcy ludzi odwiedzających kościoły, w których znalazły one poczesne miejsce - w szczególny sposób dotyczy to "Rozesłania Apostołów" w kościele oo. werbistów, stanowiącym w pewnym sensie największą "galerię" twórczości artysty.
Rzeźby Henryka Fojcika stanowią niemal wyłącznie przedstawienia figuratywne - właśnie do tego stylu tworzenia artysta jest szczególnie przywiązany. "Myślę, że sztuka klasyczna powinna być trochę jak książki - do czytania. To właśnie figuratywność pozwala czytać. (…) Figuratywność dzieła zapewnia, że sztuka może być mocno semantyczna. Może odwoływać się do wyobraźni symbolicznej zarówno twórcy, jak i odbiorcy. Figuratywność jest bardziej sugestywna" - mówi Henryk Fojcik. Na tym tle pojawia się również szczególna rola tytułu dzieła, który "nie pozostawia odbiorcy bezbronnym. Figuratywność plus tytuł ukierunkowują czytanie dzieła".


Źródłem inspiracji twórczości bywają czasem konkretne treści, które artysta chce przekazać odbiorcy - ukryte w symbolice zawartej w poszczególnych elementach dzieła. Zdarza się również i tak, że strukturę powstających rzeźb podpowiada sam materiał twórczy. Przykładem może być rzeźba (ołtarz) zatytułowana "Prochem (nie) jesteś…" - jej idea powstała w momencie rozcięcia przygotowywanego do artystycznej obróbki pnia, które wewnątrz ukazało się częściowo spróchniałe. Właśnie owo próchno nasunęło wizję powstającego dzieła i podpowiedziało kierunek jego rozwoju oraz symbolikę, do jakiej może się odwoływać. Początkiem każdego dzieła zawsze jednak jest obraz, jaki rodzi się w umyśle artysty - obraz niesprecyzowany, niejako "rozmyty", który dopiero w zetknięciu z materiałem twórczym zaczyna się konkretyzować, nabierać realnych kształtów, aż staje się wreszcie gotowym dziełem sztuki.

Podstawowym materiałem wykorzystywanym w pracowni Henryka Fojcika jest drewno - głównie lipa, która stosunkowo łatwo poddaje się artystycznej obróbce, a jednocześnie jest względnie trwała i - co równie ważne - powszechnie w Polsce dostępna. Niezwykle ciekawym i oryginalnym materiałem (użytym między innymi do tworzenia ołtarza w kościele oo. Werbistów) jest czarny dąb. To materiał pozyskany przed paru laty ze żwirowni pracującej na terenach starego koryta Odry. Właśnie tam robotnicy natrafiają raz po raz na pnie dębów rosnących niegdyś nad brzegami rzeki. Drzewa są znakomicie zakonserwowane w specyficznym gruncie, częściowo już zwęglone i przybierające charakterystyczny czarny kolor (stąd nazwa: "czarny dąb"). To materiał nie tylko rzadki (podlegający ochronie przyrody), ale również niebywale szlachetny, znakomicie kontrastujący, chociażby swą barwą, z innymi rodzajami drewna. W czarnym dębie zawarta jest także pewna symbolika - poza samym kolorem (kojarzącym się ze śmiercią, żałobą, bólem), pamiętać należy o jego pochodzeniu: sięgającej daleko w głąb dziejów historii i w pewnym sensie "przywróceniu do życia" dzięki staraniom artysty.

Niezależnie od swojej pracy artystycznej oraz dydaktycznej, Henryk Fojcik pomaga również ratować stare rzeźby zachowane w zabytkowych kościołach. Często są to niezwykle wartościowe - tak pod względem artystycznym, jak i historycznym - dzieła, które nieuchronnie podlegają niszczącej sile czasu, a często również i człowieka (na przykład w wyniku kradzieży dokonywanych w tego typu obiektach lub błędnym pomysłom "unowocześniania" kościołów - powszechnej praktyce na przykład w okresie następującym bezpośrednio po Soborze Watykańskim II, kiedy to częstokroć dostosowywano ołtarze do zmienionej wówczas liturgii, naruszając przy tym dramatycznie ich pierwotną strukturę). Umiejętności rzeźbiarskie Henryka Fojcika uratowały wiele cennych rzeźb, wspaniałych dzieł sztuki snycerskiej i pozwoliły im odzyskać dawny blask.

Henryk Fojcik mieszka w Rybniku. Wolne chwile lubi spędzać w górach, spacerować, zbierać grzyby. Rzadko jednak wyjeżdża z domu na dłuższy okres - już po kilku dniach nieobecności w pracowni doskwiera mu poczucie "straconego czasu".

Rodzina:
Córka, Agata, absolwentka anglistyki.
Żona, Danuta - pracuje jako nauczycielka w przedszkolu.

2006-11-08

[Plastyka]